CRD

CRD, İngilizce “Chronic Respiratory Disease” ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede kronik solunum hastalığı olarak karşılık bulur. Kanatlı yetiştiriciliğinde bu ad çoğunlukla Mycoplasma gallisepticum enfeksiyonu ile ilişkili, uzun sürebilen ve tekrarlayabilen solunum sistemi tablosunu tanımlamak için kullanılır. Bununla birlikte pratikte CRD yalnızca tek bir etkene bağlı basit bir enfeksiyon gibi değerlendirilmemelidir. Kuşun yaşı, bağışıklık durumu, bakım koşulları, havalandırma, stres, eşlik eden bakteriyel veya viral enfeksiyonlar ve sürü yoğunluğu klinik tablonun şiddetini belirleyebilir.

CRD özellikle tavuk ve hindilerde iyi tanımlanmış bir hastalık tablosudur. Güvercinlerde ve bazı diğer kuş türlerinde de Mycoplasma türleri ve karma solunum enfeksiyonları benzer belirtiler oluşturabilir. Bu nedenle “CRD” ifadesi, ürün kullanım alanlarında ve yetiştirici dilinde genellikle uzun süren hırıltı, hapşırma, burun akıntısı, gözlerde sulanma, sinüslerde şişlik, performans düşüşü ve tekrarlayan solunum problemleriyle ilişkilendirilir.

CRD Nedir?

CRD, solunum yollarında uzun süre devam eden veya uygun olmayan çevre koşullarında tekrar ortaya çıkan enfeksiyon tablosudur. Hastalığın merkezinde çoğu zaman Mycoplasma gallisepticum bulunur. Mycoplasmalar hücre duvarı bulunmayan çok küçük mikroorganizmalardır. Bu özellikleri nedeniyle bazı antibiyotik grupları üzerlerinde etkili olmaz ve enfeksiyonun tamamen ortadan kaldırılması zor olabilir.

Enfekte kuşlar belirti göstermeseler bile taşıyıcı kalabilir. Stres, nakil, yarış, eşleştirme, yumurtlama dönemi, ani ısı değişiklikleri, yüksek amonyak, tozlu ortam veya başka bir enfeksiyonun eklenmesiyle klinik belirtiler yeniden belirginleşebilir.

CRD Tek Bir Hastalık mıdır?

CRD adı çoğunlukla Mycoplasma gallisepticum enfeksiyonunu ifade etse de sahada görülen solunum tablosu sıklıkla karma yapıdadır. Mycoplasma solunum yollarını zayıflatabilir; E. coli gibi bakteriler, enfeksiyöz bronşit virüsü, Avibacterium paragallinarum veya diğer solunum etkenleri tabloyu ağırlaştırabilir.

Bu nedenle aynı belirtileri gösteren iki farklı sürüde hastalığın nedeni ve şiddeti aynı olmayabilir. Bir sürüde hafif hırıltı ve performans düşüşü görülürken başka bir sürüde belirgin sinüzit, burun akıntısı, hava kesesi iltihabı ve yüksek kayıp meydana gelebilir.

Mycoplasma gallisepticum’un Rolü

Mycoplasma gallisepticum, kanatlılarda kronik solunum hastalığının en önemli etkenlerinden biridir. Tavuklarda CRD, hindilerde ise enfeksiyöz sinüzit tablosuyla yakından ilişkilidir. Etken solunum yoluyla yayılabilir ve enfekte damızlıklardan yumurtaya geçiş gösterebilir.

Mycoplasma gallisepticum üst solunum yollarına yerleşerek trakea, burun boşluğu, sinüsler ve hava keselerinde hasar oluşturabilir. Solunum mukozasının normal savunma mekanizması bozulduğunda ikincil bakterilerin yerleşmesi kolaylaşır.

Mycoplasma synoviae ile İlişkisi

Mycoplasma synoviae çoğunlukla hafif veya belirti vermeyen üst solunum yolu enfeksiyonlarına neden olabilir. Bazı vakalarda eklem ve tendon kılıflarını etkileyerek topallık ve şişlik oluşturur. CRD benzeri solunum belirtileri görülen sürülerde M. synoviae de ayırıcı tanıda değerlendirilmelidir.

Mycoplasma gallisepticum ve Mycoplasma synoviae aynı sürüde bulunabilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak etkenin hangi Mycoplasma türü olduğunu belirlemek mümkün değildir.

Hangi Kuşlarda Görülür?

CRD en çok tavuk ve hindilerle ilişkilendirilir. Bununla birlikte bıldırcın, sülün, keklik, güvercin ve bazı diğer kuş türlerinde Mycoplasma kaynaklı solunum enfeksiyonları görülebilir.

Kafes kuşlarında “CRD” terimi teknik olarak her zaman doğru kullanılmasa da yetiştiriciler uzun süreli ve tekrarlayan solunum problemlerini bu adla tanımlayabilir. Muhabbet kuşu, kanarya, papağan ve ispinozlarda benzer belirtilerin altında farklı bakteri, mantar, parazit veya çevresel nedenler bulunabileceği için tür bazında değerlendirme gerekir.

CRD Nasıl Bulaşır?

Enfekte kuşların solunum salgıları bulaşmada önemli rol oynar. Hapşırma sırasında çevreye yayılan damlacıklar, ortak yemlik ve suluklar, taşıma kutuları, bakım ekipmanları ve yakın temas etkenin yayılmasını kolaylaştırabilir.

Mycoplasma gallisepticum damızlık kuşlardan yumurta yoluyla yavruya geçebilir. Bu durum özellikle üretim sürülerinde önemlidir. Enfekte ancak belirti göstermeyen taşıyıcı kuşlar yeni bir sürüye eklendiğinde hastalık uzun süre fark edilmeden yayılabilir.

Taşıyıcılık

Mycoplasma enfeksiyonlarının en önemli özelliklerinden biri taşıyıcılıktır. Klinik belirtiler azalsa veya tamamen kaybolsa bile kuş etkeni taşımaya devam edebilir. Bu kuşlar stres dönemlerinde yeniden belirti gösterebilir ve diğer kuşlar için enfeksiyon kaynağı olabilir.

Bu nedenle yalnızca belirtilerin geçmesi sürünün tamamen temizlendiği anlamına gelmez. Özellikle damızlık sürülerde taşıyıcılığın kontrolü uzun vadeli planlama gerektirir.

Kuluçka ve Yumurta Yoluyla Geçiş

Enfekte damızlıkların yumurtaları yoluyla yavrulara Mycoplasma geçişi mümkündür. Yumurtadan çıkan civcivler erken dönemde hafif belirti gösterebilir veya taşıyıcı olarak kalabilir.

Bu nedenle damızlık kaynağı, kuluçkahane hijyeni ve üretim sürülerinin sağlık kontrolleri CRD yönetiminde büyük önem taşır.

Çevresel Risk Faktörleri

Yetersiz havalandırma, yüksek amonyak, aşırı toz, yüksek nem, ani sıcaklık değişiklikleri ve fazla kuş yoğunluğu solunum yollarını tahriş eder. Bu koşullar Mycoplasma enfeksiyonunun daha kolay belirti vermesine ve ikincil enfeksiyonların gelişmesine neden olabilir.

Soğuk hava tek başına CRD oluşturmaz. Ancak ani soğuma, doğrudan hava akımı ve stres kuşların direncini düşürerek taşıyıcı hayvanlarda belirtilerin ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir.

Amonyak ve Hava Kalitesi

Dışkı ve ıslak altlık birikimi sonucu oluşan amonyak, solunum yollarının koruyucu yüzeyini tahriş eder. Keskin amonyak kokusu hissedilen bir ortamda kuşların solunum sistemi zaten baskı altındadır.

Hava kalitesi bozulduğunda gözlerde sulanma, burun akıntısı ve hırıltı artabilir. Bu belirtiler enfeksiyonla karışabileceği gibi mevcut CRD tablosunu da ağırlaştırabilir.

Stresin Etkisi

Nakil, yarış, yoğun egzersiz, eş değişimi, aşırı kalabalık, yetersiz beslenme ve ani yem değişikliği bağışıklık sistemini etkileyebilir. Taşıyıcı kuşlarda stres sonrası CRD belirtilerinin yeniden ortaya çıkması sık görülen bir durumdur.

İkincil E. coli Enfeksiyonları

Mycoplasma solunum yollarındaki doğal savunmayı bozduğunda E. coli gibi bakteriler daha kolay yerleşebilir. Bu durumda hastalık daha ağır seyreder ve hava kesesi iltihabı, kalp zarı iltihabı veya karaciğer kapsülü iltihabı gibi sistemik değişiklikler gelişebilir.

Mycoplasma ve E. coli birlikteliği klasik CRD kompleksinin önemli örneklerinden biridir. Bu nedenle yalnızca hırıltıya bakarak tek bir etken varsaymak doğru değildir.

Diğer Solunum Etkenleriyle İlişkisi

Enfeksiyöz bronşit, Avibacterium paragallinarum, Ornithobacterium rhinotracheale, Newcastle hastalığı ve avian influenza gibi hastalıklar CRD’ye benzeyen veya tabloyu ağırlaştıran solunum belirtileri oluşturabilir.

Kuş türü, yaş, hastalığın yayılma hızı, ölüm oranı ve eşlik eden belirtiler ayırıcı tanı açısından önemlidir.

CRD’nin Başlıca Belirtileri

Hapşırma, hırıltı, burun akıntısı, gözlerde sulanma, baş sallama, gaga açık soluma, solunum sırasında kuyruk hareketi, sinüslerde şişlik ve performans düşüşü sık görülen belirtilerdir.

Hafif vakalarda yalnızca gece sessizliğinde duyulan ince solunum sesi olabilir. İleri vakalarda kuş dinlenirken bile zor nefes alabilir.

Burun Akıntısı ve Hapşırma

Burun deliklerinde şeffaf, köpüklü veya yoğun akıntı görülebilir. Kuruyan salgılar burun deliklerini daraltabilir. Kuş burun yollarını açmak için başını sallayabilir veya gagasını tünek ve kafes tellerine sürebilir.

Göz Belirtileri

Gözlerde sulanma, köpüklü akıntı, kapaklarda yapışma ve çevre dokularda şişlik görülebilir. Hindilerde ve bazı kuşlarda infraorbital sinüslerin şişmesi belirgin olabilir.

Hırıltı ve Solunum Sesleri

Trakea ve üst solunum yollarındaki salgılar hırıltı, tıkırtı veya ıslık benzeri seslere neden olabilir. Bu sesler özellikle kuş dinlenirken veya gece ortam sessiz olduğunda daha kolay fark edilir.

Performans Kaybı

Güvercinlerde uçuş süresinde kısalma, çabuk yorulma, yarış performansında düşüş ve egzersiz sonrası uzun süreli soluma görülebilir. Kümes hayvanlarında yem tüketimi, canlı ağırlık artışı ve yumurta verimi azalabilir.

İştahsızlık ve Kilo Kaybı

Solunum güçlüğü olan kuşlar yem tüketmekte zorlanabilir. Uzun süren hastalıkta kilo kaybı, göğüs kemiğinin belirginleşmesi ve genel kondisyon düşüşü görülebilir.

CRD Tanısı, Korunma ve Sürü Yönetimi

CRD Tanısı Nasıl Konur?

CRD tanısı yalnızca hırıltı veya burun akıntısına bakılarak konulmamalıdır. Mycoplasma gallisepticum enfeksiyonu diğer birçok solunum hastalığıyla benzer belirtiler oluşturur. Kesin değerlendirme için sürü geçmişi, klinik muayene, nekropsi bulguları ve laboratuvar testleri birlikte ele alınmalıdır.

Sürü Geçmişi

Yeni kuş alımı, damızlık kaynağı, kuluçka geçmişi, belirtilerin hangi yaşta başladığı, sürüde yayılma hızı, daha önce kullanılan ürünler ve çevresel değişiklikler kaydedilmelidir.

Belirtilerin nakil, yarış, eşleştirme veya ani hava değişimi sonrasında başlaması taşıyıcı kuşlarda hastalığın aktive olduğunu düşündürebilir.

Klinik Muayene

Burun delikleri, ağız boşluğu, gözler, sinüsler ve solunum hareketleri değerlendirilir. Solunum sesi, gaga açık nefes alma, kuyruk hareketi ve egzersiz sonrası toparlanma süresi gözlenir.

Ağız içinde sarı plaklar görülmesi Trichomoniasis gibi farklı hastalıkları düşündürebilir. Beyaz plaklar Candidiasis ile ilişkili olabilir. Bu nedenle yalnızca dış solunum belirtilerine odaklanılmamalıdır.

Nekropsi Bulguları

Ölen kuşlarda trakeada mukus, sinüslerde akıntı, hava keselerinde bulanıklık ve kalınlaşma görülebilir. İkincil E. coli enfeksiyonlarında hava keselerinde sarımsı kazeöz materyal, kalp ve karaciğer yüzeylerinde fibrin birikimi gelişebilir.

PCR Testi

Gerçek zamanlı PCR, Mycoplasma gallisepticum ve Mycoplasma synoviae tanısında yaygın kullanılan yöntemlerden biridir. Trakeal veya choanal sürüntüler, sinüs örnekleri ve uygun doku örnekleri kullanılabilir.

Örnek alınmadan önce yapılan antimikrobiyal uygulamalar etken miktarını azaltarak sonucu etkileyebilir. Pozitif sonuç etkenin varlığını gösterir; ancak klinik tablonun tamamının yalnızca bu etkenden kaynaklandığını her zaman kanıtlamaz.

Serolojik Testler

Damızlık ve ticari sürülerde antikor taraması için serolojik testler kullanılabilir. Hızlı lam aglütinasyon, ELISA ve hemaglütinasyon inhibisyon testleri sürü düzeyinde bilgi sağlar.

Aşılama geçmişi, yaş ve enfeksiyonun evresi sonuçların yorumlanmasını etkileyebilir.

Kültür

Mycoplasmalar özel besiyerleri ve dikkatli örnek taşıma koşulları gerektirir. Kültür yavaş olabilir ve kontaminasyondan etkilenebilir. Buna rağmen canlı etkenin gösterilmesi ve bazı ileri incelemeler açısından değerlidir.

Ayırıcı Tanı

CRD benzeri belirtiler enfeksiyöz bronşit, Newcastle hastalığı, avian influenza, enfeksiyöz koriza, Ornithobacterium enfeksiyonu, E. coli enfeksiyonu, aspergillosis, Trichomoniasis ve çevresel tahrişte görülebilir.

Kafes kuşlarında Chlamydia psittaci, hava kesesi akarları, mantar enfeksiyonları ve A vitamini yetersizliği de solunum belirtileri oluşturabilir.

Enfeksiyöz Bronşit ile Farkı

Enfeksiyöz bronşit özellikle tavuklarda akut ve hızlı yayılan viral bir hastalıktır. Solunum belirtilerinin yanı sıra yumurta veriminde düşüş, kabuk bozuklukları ve bazı suşlarda böbrek etkilenmesi görülebilir.

Enfeksiyöz Koriza ile Farkı

Enfeksiyöz koriza, Avibacterium paragallinarum tarafından oluşturulur ve yüz ile sinüslerde belirgin şişlik, kötü kokulu burun akıntısı ve hızlı yayılım görülebilir.

Ornithosis ile Farkı

Ornithosis, Chlamydia psittaci ile ilişkilidir ve özellikle güvercinler ile papağangillerde göz akıntısı, burun akıntısı, halsizlik, yeşil dışkı ve sistemik hastalık oluşturabilir. İnsanlara bulaşma riski bulunduğu için ayrı önem taşır.

Aspergillosis ile Farkı

Aspergillosis küflü yem, altlık veya ortamdan alınan mantar sporlarıyla ilişkili olabilir. Solunum güçlüğü belirgin olsa da burun akıntısı her zaman görülmez. Antibiyotiklere yanıt alınmayan solunum vakalarında fungal nedenler düşünülmelidir.

Trichomoniasis ile Farkı

Güvercinlerde Trichomoniasis ağız, yutak ve kursakta sarı kazeöz plaklar oluşturabilir. Bu plaklar solunumu mekanik olarak zorlaştırabilir. CRD ise esas olarak solunum yolları ve hava keseleriyle ilişkili enfeksiyon kompleksidir.

CRD Yönetiminin Temel İlkesi

CRD yönetiminde amaç yalnızca mevcut belirtileri azaltmak değildir. Taşıyıcılık, bulaşma kaynakları, havalandırma, kuş yoğunluğu ve ikincil enfeksiyon riskleri birlikte ele alınmalıdır.

Hasta Kuşların Ayrılması

Belirti gösteren kuşların ayrı bir alana alınması yakın temasla bulaşmayı azaltabilir. İzolasyon alanının yemlik, suluk ve temizlik ekipmanları farklı olmalıdır.

Karantina

Yeni alınan kuşlar doğrudan ana sürüye katılmamalıdır. Karantina süresince solunum belirtileri, dışkı durumu ve genel kondisyon izlenmelidir. Değerli damızlık sürülerde Mycoplasma testleri planlanabilir.

Havalandırma

Kapalı alanlarda temiz hava girişinin sağlanması, nemin ve amonyağın uzaklaştırılması gerekir. Havalandırma doğrudan kuşların üzerine güçlü hava akımı vermek anlamına gelmez.

İyi havalandırılmış bir ortamda keskin amonyak kokusu bulunmamalı ve yüzeylerde sürekli nem oluşmamalıdır.

Altlık ve Dışkı Yönetimi

Islak ve kirli altlık amonyak üretimini artırır. Kümeslerde altlık kuru tutulmalı, kafeslerde dışkı tablaları düzenli temizlenmelidir.

Yemlik ve Suluk Hijyeni

Burun ve ağız salgıları ortak sulukları kirletebilir. Suluklar düzenli temizlenmeli, biyofilm oluşmasına izin verilmemelidir. Ekipmanlar farklı bölmeler arasında kontrolsüz taşınmamalıdır.

Kuş Yoğunluğu

Aşırı yoğunluk yakın teması, stres seviyesini ve havadaki mikroorganizma miktarını artırır. Kuş sayısı alanın havalandırma kapasitesine uygun olmalıdır.

Beslenme Desteği

Dengeli protein, enerji, vitamin ve mineral alımı bağışıklık sistemi için önemlidir. Ancak vitamin veya destek ürünleri enfeksiyon etkenini ortadan kaldırmaz. Beslenme desteği genel bakım planının bir parçasıdır.

Rastgele Antibiyotik Kullanımı

Mycoplasmaların hücre duvarı bulunmadığı için hücre duvarını hedefleyen bazı antibiyotik grupları etkili değildir. Ayrıca ikincil bakterilerin duyarlılığı farklı olabilir.

Rastgele antibiyotik kullanımı belirtileri geçici olarak azaltabilir; fakat taşıyıcılığı ortadan kaldırmayabilir. Yanlış doz ve gereksiz kullanım antibiyotik direncine yol açabilir.

Tedavi Sonrası Taşıyıcılık

Klinik belirtilerin azalması kuşun enfeksiyondan tamamen temizlendiği anlamına gelmez. Mycoplasma enfeksiyonlarında taşıyıcılık devam edebilir ve kuş stres altında yeniden belirti gösterebilir.

Damızlık Sürü Yönetimi

Damızlıklarda Mycoplasma kontrolü yavru sağlığı açısından büyük önem taşır. Enfekte damızlıklardan yumurta yoluyla geçiş olabileceği için yalnızca yavruların tedavisine odaklanmak yeterli değildir.

Düzenli test programları, güvenilir damızlık kaynağı ve sürüye kontrolsüz kuş girişinin engellenmesi önemlidir.

Aşılama

Bazı ülkelerde ve ticari kanatlı sistemlerinde Mycoplasma gallisepticum’a karşı canlı veya inaktif aşılar kullanılabilir. Aşılama programı ülke mevzuatı, işletme tipi ve veteriner hekim planına göre belirlenmelidir.

Dezenfeksiyon

Temizlik yapılmadan uygulanan dezenfektanlar organik madde nedeniyle yeterince etkili olmayabilir. Önce dışkı, toz ve yem artıkları uzaklaştırılmalı; ardından uygun ürün doğru yoğunluk ve temas süresiyle uygulanmalıdır.

Biyogüvenlik

Ziyaretçi trafiğinin sınırlandırılması, farklı sürüler için ayrı ekipman kullanılması, taşıma kafeslerinin temizlenmesi ve yabani kuş temasının azaltılması biyogüvenlik açısından önemlidir.

Güvercinlerde CRD Yönetimi

Güvercinlerde solunum belirtileri Mycoplasma dışında Ornithosis, Trichomoniasis, Herpesvirus, bakteriyel enfeksiyonlar ve çevresel tahrişle ilişkili olabilir. Yarış sonrası hırıltı veya performans düşüşü görüldüğünde tek başına CRD varsayılmamalıdır.

Takım içinde tekrarlayan vakalarda yeni kuş girişi, taşıma sepetleri, ortak suluklar ve yarış stresi değerlendirilmelidir.

Kafes Kuşlarında CRD Benzeri Tablolar

Muhabbet kuşu, kanarya ve papağanlarda uzun süreli solunum belirtileri görüldüğünde Chlamydia, Mycoplasma, mantar enfeksiyonları, hava kesesi akarları ve çevresel toksinler araştırılmalıdır.

Kafes kuşlarında küçük vücut yapısı nedeniyle solunum güçlüğü hızla ciddi hale gelebilir. Ev ortamında kullanılan spreyler, sigara dumanı, yoğun parfüm ve mutfak dumanları da belirtileri ağırlaştırabilir.

Kümes Hayvanlarında CRD

Tavuklarda CRD yemden yararlanmayı, canlı ağırlık artışını ve yumurta verimini azaltabilir. Hindilerde sinüs şişliği daha belirgin olabilir ve hastalık daha ağır seyredebilir.

Sık Yapılan Hatalar

Her hırıltıyı CRD kabul etmek, yalnızca belirtiye göre ürün seçmek ve laboratuvar tanısını gereksiz görmek sık yapılan hatalardır.

Belirtiler geçince kuşu hemen sürüye geri katmak, taşıyıcılık riskini göz ardı etmek ve hasta kuşlarla sağlıklı kuşlarda aynı ekipmanı kullanmak bulaşmayı sürdürebilir.

Havalandırmayı artırmak amacıyla kuşları doğrudan soğuk hava akımına maruz bırakmak da doğru değildir.

Sık Sorulan Sorular

CRD’nin temel etkeni nedir?

Kanatlılarda CRD çoğunlukla Mycoplasma gallisepticum ile ilişkilidir. Ancak ikincil bakteriler ve diğer solunum etkenleri tabloyu ağırlaştırabilir.

CRD tamamen geçer mi?

Klinik belirtiler azalabilir; ancak Mycoplasma enfeksiyonlarında taşıyıcılık devam edebilir. Bu nedenle belirtilerin kaybolması sürünün tamamen temizlendiği anlamına gelmez.

CRD yumurtadan yavruya geçebilir mi?

Mycoplasma gallisepticum enfekte damızlıklardan yumurta yoluyla yavruya geçebilir.

Her hırıltı CRD midir?

Hayır. Viral, bakteriyel, fungal, paraziter ve çevresel birçok neden hırıltı oluşturabilir.

CRD insanlara bulaşır mı?

Kanatlılarda CRD ile ilişkili Mycoplasma gallisepticum tipik bir insan hastalığı etkeni değildir. Ancak kuşlarda benzer solunum belirtileri oluşturan Chlamydia psittaci zoonotik olduğu için kesin tanı önemlidir.

Vitamin kullanmak CRD’yi tedavi eder mi?

Vitaminler genel kondisyonu destekleyebilir; ancak enfeksiyon etkenini ortadan kaldırmaz.

Dezenfeksiyon yeterli midir?

Dezenfeksiyon çevresel bulaşmayı azaltabilir; fakat taşıyıcı kuşlar sürüde kaldığı sürece tek başına yeterli değildir.

CRD neden tekrarlar?

Taşıyıcılık, stres, kötü hava kalitesi, yeni kuş girişi ve ikincil enfeksiyonlar tekrarın başlıca nedenleri arasındadır.

Tanıda en güvenilir yöntem nedir?

PCR yaygın ve duyarlı bir yöntemdir. Ancak test sonucu klinik bulgular, sürü geçmişi ve gerektiğinde seroloji veya nekropsiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Uzun Vadeli Korunma Planı

CRD kontrolünde uzun vadeli başarı; güvenilir damızlık kaynağı, yeni kuşların karantinaya alınması, düzenli testler, iyi havalandırma, düşük amonyak, uygun kuş yoğunluğu ve ekipman hijyenine dayanır.

Tekrarlayan solunum sorunları bulunan sürülerde yalnızca dönemsel ürün kullanımı yerine enfeksiyon kaynağını ve çevresel riskleri belirleyen kapsamlı bir plan hazırlanmalıdır.

Sonuç

CRD, özellikle tavuk ve hindilerde Mycoplasma gallisepticum ile ilişkili kronik solunum hastalığı tablosudur. Güvercinler ve diğer kuşlarda benzer belirtiler görülebilse de her uzun süreli solunum problemi CRD değildir.

Hapşırma, burun akıntısı, gözlerde sulanma, hırıltı, sinüs şişliği, performans düşüşü ve kilo kaybı görülebilir. Taşıyıcılık, stres ve ikincil enfeksiyonlar hastalığın tekrarlamasına veya ağırlaşmasına neden olabilir.

Doğru yönetim; klinik muayene, laboratuvar tanısı, karantina, hijyen, havalandırma ve sürü düzeyinde biyogüvenlik önlemlerinin birlikte uygulanmasına dayanır.