Civcivlerde İshal: Belirtileri, Nedenleri ve Yapılması Gerekenler

Civcivlerde dışkının normalden daha sulu, şekilsiz ve sık görülmesi ishal olarak değerlendirilebilir. Ancak her sulu dışkı ishal değildir. Fazla su tüketimi, sıcaklık değişimi ve belirli aralıklarla yapılan doğal çekum dışkısı da normal dışkıdan daha yumuşak görünebilir.

Gerçek ishal devamlılık gösterir ve çoğunlukla halsizlik, tüy kabartma, iştahsızlık, gelişme geriliği veya dışkının kloaka çevresine yapışması gibi belirtilerle birlikte görülür. Civcivler küçük oldukları için ishal sonucunda hızla sıvı ve enerji kaybedebilir.

Civcivlerde İshal Nasıl Anlaşılır?

Normal tavuk dışkısında koyu renkli dışkı bölümüyle birlikte beyaz ürat kısmı bulunabilir. Dışkının çevresinde az miktarda sıvı görülmesi her zaman bağırsak ishali anlamına gelmez. İshalde dışkı bölümü şekilsizleşir, sıvı miktarı artar ve bu görünüm tekrarlamaya başlar.

Civcivler belirli aralıklarla koyu kahverengi, yumuşak ve daha kokulu çekum dışkısı da yapabilir. Civciv hareketli, iştahlı ve diğer dışkıları normalse tek bir farklı dışkıya bakılarak hastalık tanısı konulmamalıdır.

Civcivlerde İshal Belirtileri

• Sürekli sulu ve şekilsiz dışkı yapılması
• Dışkının kloaka çevresindeki tüylere yapışması
• Kloaka açıklığının kurumuş dışkıyla kapanması
• Tüy kabartma ve ısı kaynağının altında toplanma
• İştahsızlık ve su tüketiminde değişiklik
• Hareketsizlik, uyuklama ve çevreye ilginin azalması
• Gelişme geriliği ve kilo kaybı
• Kanatların düşük tutulması
• Dengesizlik ve ayakta durmakta zorlanma
• Sürü içerisinde birden fazla civcivin hastalanması
• Ani veya artan civciv ölümleri

Civcivler Neden İshal Olur?

1. Kirli İçme Suyu ve Suluklar

Suluklarda yem, dışkı ve altlık birikmesi bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırabilir. Civcivlerin sürekli kirli veya beklemiş su içmesi sindirim sorunlarının ve sürü içerisinde hastalık yayılımının önemli nedenlerinden biridir.

Suluklar her gün temizlenmeli, içme suyu düzenli olarak yenilenmeli ve sulukların altlığı ıslatmasını engelleyecek uygun bir konum kullanılmalıdır.

2. Islak ve Kirli Altlık

Nemli altlık; bakterilerin, mantarların ve koksidiyoz etkenlerinin çoğalmasını kolaylaştırabilir. Civcivler kirlenmiş altlığı gagalarken hastalık etkenlerini ağız yoluyla alabilir.

Suluk çevresindeki ıslak alanlar günlük olarak kontrol edilmeli ve yalnızca yüzeyi örtmek yerine ıslanan bölüm tamamen değiştirilmelidir.

3. Ani Yem Değişikliği ve Beslenme Hataları

Yemin aniden değiştirilmesi, civciv yaşına uygun olmayan yemlerin verilmesi ve aşırı miktarda yeşillik ya da sulu gıda tüketilmesi dışkının yumuşamasına neden olabilir.

Civcivlerin temel besini yaşlarına uygun ve dengeli civciv başlangıç yemi olmalıdır. Yem değişikliği gerektiğinde geçiş kademeli yapılmalı; küflenmiş, nemlenmiş veya kötü kokan yemler kesinlikle kullanılmamalıdır.

4. Uygun Olmayan Büyütme Sıcaklığı

Civcivlerin üşümesi sindirimi ve genel direnci olumsuz etkileyebilir. Isı kaynağının altında üst üste toplanmaları ortamın soğuk olabileceğini düşündürür. Civcivlerin ısı kaynağından uzaklaşarak kenarlara dağılması ve ağız açık soluması ise aşırı sıcaklığa işaret edebilir.

Büyütme alanının sıcaklığı yalnızca termometreye göre değil civcivlerin alandaki dağılımı ve davranışlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

5. Koksidiyoz

Koksidiyoz, Eimeria türü tek hücreli parazitlerin bağırsaklarda çoğalmasıyla oluşan önemli bir kanatlı hastalığıdır. Etken dışkıyla çevreye yayılır ve özellikle sıcak, nemli altlıkta bulaştırıcı hâle gelmesi kolaylaşır.

Koksidiyozda sulu veya kanlı dışkı, tüy kabartma, iştahsızlık, hızlı kilo kaybı ve sürüde artan ölümler görülebilir. Dışkıda kan bulunması koksidiyoz ihtimalini artırsa da kesin tanı için veteriner değerlendirmesi gerekir.

6. Pullorum Hastalığı ve Diğer Salmonella Enfeksiyonları

Pullorum hastalığı, özellikle genç civcivlerde ciddi kayıplara neden olabilen bakteriyel bir enfeksiyondur. Hastalık yumurta yoluyla, kuluçkahane ortamından veya enfekte hayvan ve ekipmanlarla temas sonucunda yayılabilir.

Hasta civcivlerde beyaz dışkının kloaka çevresine yapışması, halsizlik, iştahsızlık, ısı kaynağı altında toplanma, solunum belirtileri ve yüksek ölüm oranı görülebilir. Beyaz dışkı tek başına Pullorum tanısı koydurmaz; laboratuvar doğrulaması gerekir.

7. Diğer Bakteriyel Bağırsak Enfeksiyonları

E. coli ve Clostridium gibi bakteriler uygun olmayan bakım koşullarında bağırsak hastalıklarına katkıda bulunabilir. Kötü koku, şiddetli ishal, hızlı genel durum kaybı ve toplu hastalanma görülebilir.

8. Bağırsak Parazitleri

Toprakla temas eden ve açık alanda yetiştirilen daha büyük civcivlerde bağırsak kurtları ishal, kilo kaybı, kansızlık ve gelişme geriliğine neden olabilir. Parazit türü ve yoğunluğu dışkı incelemesiyle değerlendirilmelidir.

9. Küflü Yem ve Zehirli Maddeler

Nemlenmiş yemlerde oluşan küfler ve çevrede bulunan temizlik kimyasalları, böcek ilaçları veya zehirli bitkiler sindirim sistemini etkileyebilir. Birden fazla civcivde belirtilerin aniden başlaması yem ve çevre kaynaklarının kontrol edilmesini gerektirir.

Civciv Dışkısının Rengi Ne Anlama Gelir?

Beyaz İshal

Dışkının beyaz bölümü normal üratlardan kaynaklanabilir. Ancak sulu beyaz dışkı kloaka çevresine yapışıyor, civcivler halsizleşiyor ve sürüde ölümler görülüyorsa Pullorum dahil ciddi enfeksiyonlar araştırılmalıdır.

Kanlı İshal

Dışkıda açık veya koyu renkli kan görülmesi bağırsak hasarını düşündürür. Genç kanatlılarda koksidiyoz önemli nedenlerden biridir. Kanlı dışkı acil sürü değerlendirmesi gerektirir.

Yeşil İshal

Yeşil dışkı, yeşil yemlerin tüketilmesinden veya civcivin yeterince yem yememesinden kaynaklanabilir. Halsizlik ve iştahsızlıkla birlikte görülen sürekli yeşil ishal enfeksiyonlar ve farklı sistemik hastalıklarla ilişkili olabilir.

Sarı veya Köpüklü İshal

Sarı, köpüklü veya yoğun kötü kokulu dışkı bağırsak içeriğinin hızlı geçişi, yem problemi, parazit veya enfeksiyonlarla ilişkili olabilir. Yalnızca renk ve kokuya bakılarak hastalık ya da ilaç seçilmemelidir.

İshal Olan Civciv İçin Yapılması Gerekenler

• Hasta görünen civcivleri ayrı ve temiz bir bölmede gözlemleyin.
• Civcivlerin susuz kalmadan temiz suya ulaşmasını sağlayın.
• Sulukları yıkayın ve her gün taze içme suyu hazırlayın.
• Islanan ve dışkıyla kirlenen altlığı tamamen değiştirin.
• Büyütme alanının sıcaklığını ve civcivlerin dağılımını kontrol edin.
• Küflü, nemli veya kötü kokan yemleri hemen ortamdan kaldırın.
• Yaşlarına uygun civciv başlangıç yemi kullanın.
• Gereksiz yeşillik, ekmek ve ev yemeği vermeyi durdurun.
• Dışkının rengini ve sürüde etkilenen civciv sayısını kaydedin.
• Veteriner incelemesi için taze dışkı örneği hazırlayın.
• Civcivlerle ilgilendikten sonra ellerinizi sabunla yıkayın.

Poposuna Dışkı Yapışan Civcive Ne Yapılmalıdır?

Kloaka çevresinde kuruyan dışkı açıklığı kapatarak civcivin dışkılamasını engelleyebilir. Kurumuş dışkı çekilerek koparılmamalıdır; hassas deri yırtılabilir ve kanama oluşabilir.

Dış bölümdeki kurumuş dışkı ılık suyla yavaşça yumuşatılarak nazikçe temizlenebilir. Civcivin tamamı ıslatılmamalı ve işlem sonrasında bölge iyice kurutularak civciv uygun sıcaklıktaki alana geri alınmalıdır. Yapışma tekrarlıyorsa temel neden araştırılmalıdır.

Yapılmaması Gerekenler

• İshal olduğu için civcivlerin suyunu önlerinden kaldırmayın.
• Yalnızca dışkının rengine bakarak antibiyotik kullanmayın.
• Tanı konulmadan rastgele koksidiyoz veya parazit ürünü vermeyin.
• Farklı ilaçları ve takviyeleri aynı suda gelişigüzel karıştırmayın.
• İnsanlar için hazırlanan ishal ilaçlarını kullanmayın.
• Sirke, limon, yoğun bitki karışımı veya benzeri uygulamalara güvenmeyin.
• Civcivlerin gagasına zorla su dökmeyin.
• Kurumuş dışkıyı çekerek kloakadan koparmayın.
• Ölü civcivleri sağlıklı sürünün bulunduğu alanda bırakmayın.
• Belirti gösteren civcivleri farklı yaş gruplarıyla birleştirmeyin.

Hangi Durumlarda Acil Veteriner Desteği Alınmalıdır?

• Dışkıda açık veya koyu renkli kan görülüyorsa
• Birden fazla civciv aynı anda hastalandıysa
• Sürüde ani veya art arda ölümler başladıysa
• Civciv yem yemiyor ve su içmiyorsa
• Ayakta duramıyor veya sürekli yatıyorsa
• Kloaka açıklığı sürekli dışkıyla kapanıyorsa
• Beyaz yapışkan dışkıyla birlikte yoğun halsizlik varsa
• Nefes alma güçlüğü, titreme veya sinirsel belirtiler görülüyorsa
• İshal hızla şiddetleniyor ve civcivler gelişme kaybediyorsa

İshalin Nedeni Nasıl Belirlenir?

Veteriner hekim civcivlerin yaşını, belirtilerin başladığı zamanı, ölüm oranını, kullanılan yemi, aşı programını, altlık durumunu ve dışkı görünümünü birlikte değerlendirir. Dışkı incelemesiyle koksidiyoz ve bazı bağırsak parazitleri araştırılabilir.

Bakteriyel hastalık şüphesinde kültür ve farklı laboratuvar testleri gerekebilir. Sürüde ölüm varsa yeni ölen ve uygun koşullarda saklanan bir civcivin incelemeye gönderilmesi tanı açısından önemli bilgiler sağlayabilir.

Tedavi temel nedene göre planlanmalıdır. Et veya yumurta amacıyla yetiştirilen kanatlılarda kullanılan ürünlerin yasal durumu ve kalıntı arınma süreleri de veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Civcivlerde İshal Nasıl Önlenebilir?

• Civcivler gelmeden önce büyütme alanını temizleyip hazırlayın.
• Altlığın kuru kalmasını sağlayın ve ıslanan bölümleri değiştirin.
• Sulukları günlük temizleyerek taze içme suyu sağlayın.
• Sulukları civcivlerin içine girip kirletemeyeceği şekilde yerleştirin.
• Yaşa uygun, taze ve dengeli başlangıç yemi kullanın.
• Farklı yaş gruplarını mümkün olduğunca ayrı yetiştirin.
• Yeni alınan civcivleri mevcut sürüyle hemen birleştirmeyin.
• Kemirgenlerin ve yabani kuşların yem ile suya ulaşmasını önleyin.
• Bakım ekipmanlarını farklı kümesler arasında temizlemeden taşımayın.
• Aşı ve koksidiyoz koruma programını veteriner hekimle planlayın.
• Civcivleri güvenilir ve sağlık kontrolleri yapılan kaynaklardan alın.

Sık Sorulan Sorular

Civcivin her sulu dışkısı ishal midir?

Hayır. Fazla su tüketimi ve doğal çekum dışkısı geçici olarak daha sulu bir görünüm oluşturabilir. Dışkının sürekli şekilsiz olması ve civcivde genel durum değişikliği görülmesi daha önemlidir.

Beyaz ishal olan civciv kesin Pullorum mudur?

Hayır. Dışkıdaki beyaz üratlar ve farklı sindirim sorunları da beyaz görünüm oluşturabilir. Pullorumdan şüphelenmek için civcivin yaşı, halsizlik, toplu hastalanma, ölüm oranı ve laboratuvar sonucu birlikte değerlendirilmelidir.

Kanlı dışkı her zaman koksidiyoz mudur?

Kanlı dışkı koksidiyozun önemli belirtilerinden biridir ancak bağırsak yaralanmaları ve farklı hastalıklar da kanamaya neden olabilir. Kanlı dışkı görüldüğünde hızlı veteriner değerlendirmesi gerekir.

İshal olan civcive antibiyotik verilir mi?

Her ishal bakteriyel değildir. Koksidiyoz, yem hatası, parazit ve çevresel sorunlar antibiyotikle düzelmez. Antibiyotik yalnızca gerekli görüldüğünde ve uygun tanı sonrasında kullanılmalıdır.

Probiyotik civciv ishalini geçirir mi?

Probiyotikler uygun bakım programında sindirim florasının desteklenmesine yardımcı olabilir ancak koksidiyoz, Pullorum veya başka bir enfeksiyonun tedavisinin yerine geçmez. Ürün seçimi civcivin yaşı ve temel soruna göre yapılmalıdır.

Sonuç

Civcivlerde ishal; yem değişikliği ve kirli sudan koksidiyoz ve Pullorum gibi ciddi hastalıklara kadar farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Dışkının rengi önemli bir ipucu olsa da tek başına tanı koymak için yeterli değildir.

Temiz su, kuru altlık, uygun sıcaklık ve yaşa uygun yem ilk kontrol noktalarıdır. Kanlı dışkı, beyaz yapışkan ishal, yoğun halsizlik veya toplu ölümler varsa rastgele ilaç kullanılmadan sürü veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.